Van onderzoek naar hulpmiddelen: nieuwe tools helpen gemeenten cyberrisico’s in infrastructuur beter beheersen

Hoe krijgen gemeenten beter zicht op de cyberrisico’s van hun infrastructuur? Binnen het RAAK-project werken onderzoekers, gemeenten en cybersecurityexperts aan praktische oplossingen om de operationele technologie (OT) van gemeentelijke infrastructuur beter te beveiligen.

Sinds de start van het tweejarige praktijkgerichte onderzoek werken de projectpartners aan de vraag hoe gemeentelijke professionals slimme oplossingen kunnen inzetten om OT-systemen cyberweerbaarder te maken. De focus ligt hierbij op gemeentelijke infrastructuur voor waterbeheer en verkeersmanagement.

Van passieve netwerkscans tot cybercrisisoefeningen

Onlangs is er tijdens een werksessie met de projectpartners en vertegenwoordigers van de gemeenten Eindhoven, Rotterdam en Zoetermeer en VNG en IBD afgestemd over de invulling en randvoorwaarden van zes tools die worden ontwikkeld om gemeenten te ondersteunen bij het inrichten van hun OT-security. Deze lopen uiteen van een simulatieomgeving en een passieve netwerkscan tot AI-ondersteunde documentanalyse, OT-kwetsbaarheidsscans, tabletop-oefeningen en een platform voor cyberrisicoanalyse. De tools die in ontwikkeling zijn omvatten:

• HydroSim: een simulatieomgeving waarin een waterdistributiesysteem met virtuele besturingssystemen wordt nagebootst. Hiermee kunnen technische kwetsbaarheden en de mogelijke gevolgen van cyberincidenten inzichtelijk worden gemaakt.
• Passieve netwerkscan: een tool in ontwikkeling die communicatiepatronen binnen OT-netwerken analyseert om inzicht te geven in de opbouw en configuratie van systemen.
• AI-ondersteunde zoek- en analysetool: onderzoek naar de mogelijkheden om relevante informatie uit gemeentelijke documenten en contracten sneller terug te vinden, bijvoorbeeld over leveranciersafspraken, risico’s en afhankelijkheden.
• OT-kwetsbaarheidsscan: een aanpak om kwetsbaarheden in OT-systemen en publiek beschikbare informatie over gemeentelijke infrastructuur in kaart te brengen. Bij Zero Day Zoetermeer is hiermee al praktijkervaring opgedaan.
• Tabletop-oefeningen: scenario’s waarmee gemeenten zich kunnen voorbereiden op cyberincidenten en de gevolgen daarvan voor hun infrastructuur en dienstverlening.
• Platform voor cyberrisicoanalyse: een hulpmiddel in ontwikkeling, gebaseerd op de CSIR, om cyberrisico’s van gemeentelijke infrastructuur systematisch in kaart te brengen.

De hulpmiddelen bevinden zich in verschillende ontwikkelfasen. Sommige zijn al toegepast of getest; andere worden nog onderzocht en verder uitgewerkt.

Praktische ondersteuning voor gemeenten

Het doel van RAAK is om de kloof tussen kennis, beleid en uitvoering te verkleinen. Gemeenten hebben niet alleen inzicht nodig in de risico’s van hun OT-systemen, maar ook praktische handvatten om passende beveiligingsmaatregelen te bepalen en deze goed in te bedden in de organisatie. Dit is nodig om goed voorbereid te zijn op mogelijke incidenten.

De komende periode werken de projectpartners verder aan de ontwikkeling en testen van de ontwikkelde tools. De opgedane kennis moet uiteindelijk ook bruikbaar zijn voor andere gemeenten, onder meer door kennisdeling via relevante netwerken en door de resultaten te verbinden met onderwijs en de gemeentelijke praktijk.

Zo draagt RAAK bij aan de ontwikkeling van toepasbare kennis en hulpmiddelen voor de digitale weerbaarheid van gemeentelijke infrastructuur.

Over RAAK

RAAK is een tweejarig praktijkgericht onderzoeksproject waarin De Haagse Hogeschool, Hogeschool Utrecht, de gemeenten Eindhoven, Rotterdam en Zoetermeer, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Informatiebeveiligingsdienst (IBD), TNO, Hudson Cybertec en Security Delta (HSD) samenwerken aan het versterken van de cyberweerbaarheid van gemeentelijke infrastructuur. Het project wordt mede mogelijk gemaakt door Regieorgaan SIA, onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Foto credits: iStock/JoopHoek