Empirisch onderzoek naar AI in het veiligheidsdomein: van hype naar praktijkervaring
De snelle opkomst van artificiële intelligentie (AI) in het veiligheidsdomein gaat gepaard met veel aandacht voor ethische richtlijnen, juridische kaders en beleidsambities. Wat daarbij vaak onderbelicht blijft, is de vraag hoe AI-toepassingen in de praktijk daadwerkelijk functioneren en welke effecten zij hebben op betrokkenen. Empirisch onderzoek naar AI in het kader van criminaliteit en openbare orde is tot op heden schaars.
Empirisch onderzoek naar AI is complex. Onderzoekers krijgen niet eenvoudig toegang tot politieorganisaties en private technologiebedrijven, terwijl diepgaande kennis van algoritmen en AI-systemen noodzakelijk is om toepassingen goed te kunnen analyseren. Daarnaast vergt praktijkgericht onderzoek veel tijd en middelen. Juist daardoor blijft inzicht in de feitelijke werking en maatschappelijke impact van AI-toepassingen beperkt.
In 2024 werd daarom het congres “AI Experiences & Public Safety” georganiseerd aan de Erasmus School of Law. Tijdens dit congres presenteerden meer dan veertig wetenschappers empirisch onderzoek naar de manier waarop AI in veiligheidscontexten wordt ingezet en ervaren. Daarbij stond niet alleen technologie centraal, maar ook de beleving van mensen die met deze systemen te maken krijgen, waaronder politieagenten, demonstranten en asielzoekers.
Onlangs is er naar aanleiding van dit congres een Special Issue verschenen in het European Journal of Policing Studies, onder redactie van Jan Terpstra en Marc Schuilenburg. Het themanummer, getiteld “Lived Experiences in Digitalized Policing and AI Surveillance”, bevat zes empirische studies naar digitale en AI-toepassingen binnen het veiligheidsdomein.
De bijdragen behandelen onder meer:
- verwachtingen van politieagenten rondom plaatsgebonden predictive policing in België;
- de inzet van slimme en AI-gestuurde politietoepassingen binnen veiligheidsbeleid in Rotterdam;
- vraagstukken rond verantwoording en accountability bij realtime AI-systemen voor geweldsdetectie in Den Haag;
- digitale technologieën binnen community policing in Nederland en België;
- de impact van AI-surveillance bij demonstraties, benaderd vanuit een intersectioneel perspectief;
- de vraag of digitalisering van politieoptreden leidt tot een meer abstracte vorm van politiewerk.
Naast wetenschappelijke artikelen bevat het Special Issue ook artistieke bijdragen, waaronder het gedicht “I Am Not a Sum” van Batya Brown en beeldend werk van kunstenares Nadine Stijns over het toeslagenschandaal. Hiermee wordt benadrukt dat data-gedreven veiligheid niet alleen een technisch en juridisch vraagstuk is, maar ook raakt aan menswaardigheid, ervaring en sociale rechtvaardigheid.
De Special Issue draagt bij aan een beter begrip van hoe AI en digitale technologieën het veiligheidsdomein in de praktijk vormgeven, en onderstreept het belang van empirisch onderzoek als aanvulling op beleidsmatige en normatieve discussies over AI.
Bron:
Inleiding Special Issue
Volledige Special Issue
fotocredits: Alexander Sikov