Hoe kan slimme technologie bijdragen aan een groter veiligheidsgevoel? I Recap Smart Safety & Security Talk

Misschien herken je het: je loopt ’s avonds door de stad en kiest net die beter verlichte route. Of je gebruikt een app om je route en aankomst te delen. Slimme technologie speelt een steeds grotere rol in hoe veilig mensen zich voelen in de openbare ruimte, maar wat is de echte impact?

Steeds meer steden en organisaties verkennen oplossingen zoals meldapps, slimme verlichting en nudgingtechnieken. Deze toepassingen beloven meer veiligheid en snellere signalering, maar roepen tegelijk vragen op over privacy, implementatie, governance en capaciteit. Wat werkt in de praktijk en wat (nog) niet?  

Tijdens de Smart Safety & Security Talk van 19 maart presenteerde Julie van Hekken de belangrijkste inzichten uit een recente ontwerpsessie met publieke en private partners. Deze sessie bouwde voort op literatuuronderzoek dat Julie uitvoerde in opdracht van de Impact Coalitie Safety & Security. De centrale vraag daarbij was: hoe kunnen slimme technologieën bijdragen aan een groter veiligheidsgevoel in de stad, met speciale aandacht voor de veiligheid van vrouwen? 

Wat verstaan we onder straatintimidatie?

Julie trapte af met een duidelijke definitie. Straatintimidatie omvat onder andere catcalling, seksueel getinte opmerkingen, ongewenst aanraken, achtervolgen of het blokkeren van iemands route, zowel fysiek als via online kanalen die gekoppeld zijn aan specifieke plekken.
Belangrijk inzicht: straatintimidatie is geen op zichzelf staand probleem, maar hangt samen met diepgewortelde ongelijkheid, sociale normen en rolpatronen.

Luisteren naar het vrouwelijke perspectief

Voor gemeenten ligt hier een cruciale eerste stap: actief luisteren naar het perspectief van vrouwen. Door hun ervaringen en beleving serieus te nemen, ontstaat direct beter inzicht in waar en waarom onveiligheid wordt ervaren en dat vormt de basis voor effectieve interventies.

Objectieve versus subjectieve veiligheid

Een belangrijk spanningsveld dat werd benoemd is het verschil tussen objectieve en subjectieve veiligheid:

• Objectieve veiligheid gaat over meetbare incidenten en is vaak onderdeel van een breder maatschappelijk probleem dat niet eenvoudig op te lossen is.
• Subjectieve veiligheid draait om hoe veilig mensen zich voelen in de openbare ruimte.

Een belangrijke les: objectieve veiligheid kan niet uitsluitend worden verbeterd met digitale of online interventies. Juist de combinatie met fysieke ingrepen in de openbare ruimte is essentieel.

Wat is er al geprobeerd?

Er werd gekeken naar bestaande interventies, waaronder:

Slimme verlichting (o.a. TU Eindhoven): verbeteren van zichtlijnen en het vermijden van “donkere plekken”. Daarbij is niet alleen de hoeveelheid licht van belang, maar ook het type en de kleur. Zo kan rood licht als onaangenaam worden ervaren, terwijl blauw licht juist vaker een gevoel van veiligheid oproept.

Meldapps en platforms: het is belangrijk dat meldingen in de app goed functioneren. In Eindhoven wordt de meldapp inmiddels als succesvol ervaren. Uit ervaring blijkt dat het beter is om eerst klein te beginnen en het concept lokaal goed te laten werken. Dit betekent dat de app eerst bekend moet zijn binnen de gemeente en dat gebruikers weten dat de app bestaat en hoe deze werkt. Pas daarna kan gedacht worden aan een volgende stap, zoals opschalen naar landelijke dekking of integratie in een grotere app, zoals NS of 9292. Dit idee kwam naar voren tijdens de ontwerpsessie als een mogelijke uitbreiding op langere termijn, maar is nog niet aan de orde in de beginfase.

Nudging: gedragsinterventies, zoals het activeren van omstanders of het zichtbaar maken van sociale normen, zijn vooral effectief in drukke gebieden. Via nudging kun je ook direct de dader aanspreken, bijvoorbeeld door subtiele signalen of waarschuwingen op strategische plekken, waardoor grensoverschrijdend gedrag wordt ontmoedigd.

Het belang van de fysieke omgeving

Digitale oplossingen alleen zijn niet voldoende. Juist de combinatie met fysieke maatregelen maakt het verschil, zoals:

• Het snoeien van struiken voor betere zichtlijnen
• Slimme positionering van bankjes
• Inrichting van looproutes en verblijfsplekken

Deze integrale benadering, waarin online en offline interventies elkaar versterken, is cruciaal voor blijvende impact.

Wat werkt en wat niet?

Succesfactoren die werden benoemd:

• Zichtbare en merkbare impact in de openbare ruimte
• Interventies die daadwerkelijk als verbetering worden ervaren door bewoners
• Duidelijk eigenaarschap
• Actieve betrokkenheid van bewoners

Heldere communicatie speelt hierin een sleutelrol: bewoners moeten goed worden meegenomen in wat er verandert en waarom.

Uitdagingen blijven:

• Gebrek aan capaciteit en opvolging
• Moeilijke meetbaarheid van veiligheidsbeleving
• Risico op ‘tech solutionism’; technologie als doel op zich

Van idee naar impact

Een effectieve aanpak vraagt om een gestructureerd proces:

1. Probleem en doel scherp formuleren
2. Interventies kiezen die passen bij de context
3. Heldere communicatie en betrokkenheid van bewoners
4. Pilot, meten, leren en opschalen

Voorbeeld: straatprojecties

Als concreet voorbeeld werd een pilot gepresenteerd met lichtprojecties in een uitgaansgebied.

• Doel: het veiligheidsgevoel van vrouwen in de avond en nacht vergroten
• Aanpak: projecties met sociale norm-boodschappen op strategische momenten en plekken

De kracht van deze aanpak zit in:

• Focus op een concreet probleem (niet de technologie)
• Beperkte uitvoeringslast
• Direct zichtbare interventie
• Schaalbaarheid naar andere gemeenten

Conclusie

De kernboodschap van de sessie: effectieve aanpak van straatintimidatie vraagt om een integrale benadering. Niet technologie, maar het samenspel tussen gedrag, fysieke ruimte, communicatie en samenwerking maakt het verschil.

Door te luisteren naar bewoners, in het bijzonder naar vrouwen, en interventies zowel digitaal als fysiek te combineren, kunnen gemeenten concrete stappen zetten naar een veiliger gevoel in de openbare ruimte. Slimme technologie kan ondersteunen, maar staat nooit op zichzelf: het echte effect ontstaat wanneer digitale oplossingen samenkomen met goed doordachte fysieke maatregelen en betrokken bewoners.

Meer weten? Bekijk het volledige Plan van Aanpak: Innovatie voor veiligheidsperceptie in de openbare ruimte  voor gemeenten en partners.