AI en openbare veiligheid in Lombardijen

27 januari 2026

Wat gebeurt er wanneer technologie, die wordt gepromoot om ons ‘veilig te houden’, stilletjes begint te bepalen hoe we samenleven?

Van gezichtsherkenning tot software voor geweldsdetectie, AI-systemen vinden hun weg naar politie en openbare ruimtes, soms als besluitvormingsinstrumenten, soms gewoon als “advies”-systemen. Maar zelfs wanneer hun rol als minimaal wordt omschreven, is hun invloed allesbehalve dat. En buiten officiële omgevingen zijn de ogen van slimme deurbellen en smartphones al overal aanwezig. Samen vormen deze technologieën opnieuw wat het betekent om je veilig te voelen en veilig te zijn in het openbaar. Soms bevorderend voor de veiligheid, soms leidend tot meer verdeeldheid of wantrouwen.

Dat is wat het onderzoek van Marlon Kruizinga als onderdeel van het AI MAPS-project probeert te begrijpen. AI MAPS brengt onderzoekers, beleidsmakers en burgers samen om de ethische, juridische en maatschappelijke aspecten van AI te verkennen – niet in theorie, maar in de praktijk. Voor Marlon betekent dit dat hij vraagt: hoe denken mensen ethisch over de AI-systemen die hun leven binnendringen, vaak gepresenteerd als hulpmiddelen om de veiligheid te verbeteren? En hoe kunnen we verschillende perspectieven van bewoners en beleidsmakers samenbrengen in een echt, constructief dialoog over hoe “verantwoord gebruik” zou moeten eruitzien?

Worstelen met ethiek op de werkvloer

Het is niet genoeg om AI te bestuderen alsof we neutrale waarnemers zijn. Technologieën zoals deze beïnvloeden niet alleen ons gedrag, ze vormen ook onze morele en politieke gevoeligheden. Ze veranderen wat we opmerken, wat we tolereren en zelfs wat we als eerlijk beschouwen.

Daarom richt zijn onderzoek zich op het ontwikkelen van praktische, normatieve hulpmiddelen — manieren voor gemeenschappen en instellingen om ethisch te denken en te handelen in de zeer specifieke contexten waarin AI voor openbare veiligheid wordt gebruikt.

Luisteren naar Lombardijen

Het afgelopen jaar heeft hij gewerkt in Lombardijen, een buurt in Rotterdam-Zuid die al een beetje een casestudy is geworden voor AI MAPS. Door interviews en wekelijkse wandelingen met de lokale buurtpreventiegroep heeft hij een mix van nieuwsgierigheid, vermoeidheid en scepticisme gehoord over slimme camera’s en andere AI-systemen

Verschillende bewoners zeiden dat ze “een sterkere mening zouden kunnen hebben” over deze technologieën, maar wat zou het nut zijn? “Ze doen het toch wel,” zei iemand, “of we het nu eens zijn of niet.” Dat soort morele apathie, als het groeit, zou het later moeilijker kunnen maken om zinvolle gesprekken te voeren over ethiek of verantwoordelijkheid. Het wijst op iets diepers: een gebrek aan vertrouwen en het gevoel dat beslissingen over technologie elders door anderen worden genomen.

Het verdienen van betrokkenheid

Volgens Marlon, als we willen dat het maatschappelijk middenveld zich serieus bezighoudt met de ethiek van AI, moet die betrokkenheid verdiend worden. Het betekent laten zien dat mensen binnen de overheid, de academische wereld en het bedrijfsleven bereid zijn om het stuur te delen en de perspectieven van de gemeenschap echt invloed te laten hebben op wat er wordt gebouwd en hoe het wordt gebruikt.

Dit is uitdagend werk, maar het is ook zeer bevredigend. Marlon zegt dat het vertrouwen dat hij heeft opgebouwd door gewoon aanwezig te zijn – door over straat te lopen, te luisteren, deel te nemen aan gemeenschapsbijeenkomsten – van onschatbare waarde is geweest. In de loop van de tijd is hij een bekend gezicht geworden bij het lokale buurthuis. Mensen zwaaien als hij aankomt en soms dringen ze erop aan dat hij blijft voor een warme maaltijd of een zoete traktatie.

Het zijn die momenten die hem geaard houden. Marlon zegt: “Ze herinneren me eraan waar dit onderzoek echt om draait: niet om de technologie zelf, maar om de mensen die ermee in aanraking komen en het soort gemeenschap waarin veiligheid iets is dat we samen opbouwen, en niet iets wat van bovenaf wordt opgelegd.