Van inspraak naar echte dialoog: wat AI kan betekenen voor beleid en participatie
Wat als Kunstmatige Intelligentie (AI) mensen zou kunnen helpen om met elkaar te praten, in plaats van langs elkaar heen? Dat is de vraag die Michaël Grauwde drijft, een promovendus bij het AI MAPS-project aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
AI MAPS maakt deel uit van het Nederlandse netwerk van ELSA-labs, waar onderzoekers de Ethische, Juridische en Maatschappelijke Aspecten (ELSA) van AI in de praktijk onderzoeken. Michaël richt zich op hoe AI kan ondersteunen bij reflectie en beraadslaging tussen verschillende belanghebbenden, waardoor de dialoog productiever, inclusiever en eerlijker wordt.
AI als gesprekspartner
“Mijn onderzoek gaat over het productiever maken van dialoog tussen verschillende belanghebbenden,” legt Michaël uit. “Stel je een vergadering voor waarin bewoners, beleidsmakers en bedrijven veranderingen in een buurt bespreken. Te vaak voelen bewoners zich buitengesloten, omdat ze de technische of beleidsmatige taal niet spreken. Ik onderzoek hoe AI kan fungeren als bemiddelaar en mensen kan helpen hun punten te verwoorden, belangrijke ethische kwesties te begrijpen en daadwerkelijk naar elkaar te luisteren.”
In plaats van eindeloze debatten of schreeuwpartijen, zouden AI-systemen de deelnemers kunnen helpen reflecteren, meerdere perspectieven in overweging te nemen en constructief in gesprek te gaan. Het is een visie op AI die het menselijk oordeel niet vervangt, maar ruimte creëert voor verschillende vormen van kennis – van persoonlijke ervaring tot professionele inzichten – om op een meer gelijkwaardige manier samen te komen.
Sturing van AI
Eén van de meest opwindende aspecten van Michaëls werk is het potentieel voor toepassing in de echte wereld. Maar het brengt ook verrassingen met zich mee.
“Mensen zouden kunnen aannemen dat onze AI-systemen gewoon in elk scenario kunnen worden gebruikt,” zegt hij. “Maar ze hebben zorgvuldige begeleiding nodig. Dat roept ethische vragen op: wie bepaalt hoe het systeem informatie presenteert? En hoe zorg je ervoor dat het stemmen versterkt in plaats van vervormt?”
Deze vragen houden het werk gegrond. Het gaat niet alleen om het ontwerpen van AI-tools, maar ook om ervoor te zorgen dat ze in de praktijk bruikbaar, verantwoordelijk en ethisch verantwoord zijn.
Van walvissen tot AI
Michaël’s interesse in communicatie gaat al ver terug. “Toen ik jonger was, wilde ik marine bioloog worden, omdat ik geobsedeerd was door orka’s,” herinnert hij zich. “Ik wilde weten hoe ze met elkaar communiceren.”
Hoewel hij tegenwoordig misschien geen orka’s meer volgt, is de fascinatie voor communicatie gebleven. “Nu werk ik op een gebied waar onderzoekers zelfs kijken naar hoe walvissen communiceren met behulp van AI en naar menselijke–dierlijke communicatie in bredere zin. Dit kunnen spannende tijden zijn op het gebied van AI, maar als we systemen op de juiste manier bouwen, kunnen ze prachtige doorbraken mogelijk maken.”
Ethiek praktisch toepasbaar maken
In de kern gaat Michaëls werk over het omzetten van ethische principes in praktische hulpmiddelen. “Naarmate AI-systemen tegenwoordig overal vertegenwoordigd zijn, wilde ik niet alleen aan de filosofische kant werken,” zegt hij. “Ik wilde de ethische principes die we voorstellen meer maken dan woorden op papier. Ze toepasbaar maken, en de kennis hebben om ze in de echte wereld in te zetten.”
Door kritische reflectie te combineren met hands-on engineering hoopt Michaël ervoor te zorgen dat AI niet alleen gesprekken verstoort, maar deze juist verbetert. Uiteindelijk zal dit gemeenschappen, beleidsmakers en andere belanghebbenden helpen om beter te communiceren, elkaar te begrijpen en beter geïnformeerde, inclusieve beslissingen te nemen.
Bron: From killer whales to conversational agents: a PhD researcher explores AI for better dialogue
fotocredits: iStock monsitj